Nie tylko nadają potrawom smak i aromat, ale też zwiększają ich wartości odżywcze, wspierają układ trawienny, poprawiają apetyt, detoksykują, a dzięki przeciwutleniaczom spowalniają procesy starzenia się organizmu. Ich właściwości lecznicze doceniali już starożytni. Czas, żebyśmy i my lepiej poznali najzdrowsze przyprawy świata. Wyruszycie razem z nami w tę kulinarną podróż?

KRÓTKA HISTORIA PRZYPRAW

Nie będzie przesadą, jeśli powiemy, że historia przypraw sięga tak daleko, jak korzenie naszej cywilizacji. Badania archeologiczne potwierdzają, że już ludzie pierwotni owijali mięso w aromatyczne liście, dodawali do jedzenia różnego rodzaju pestki, owoce oraz korę. Z czasem odkryli również właściwości lecznicze przypraw. Starożytni Egipcjanie dla zdrowia i smaku stosowali na przykład jałowiec, kolendrę, czosnek, kmin, koper oraz tymianek. W Azji na setki lat przed naszą erą popularny był kardamon, kurkuma, anyż, szafran oraz mak. Grecki lekarz Hipokrates znał ponoć i używał ponad czterystu różnych rodzajów przypraw!

W średniowiecznej Europie przyprawy były towarem dosłownie luksusowym, często cenniejszym od złota. Szczególnie ceniono szafran, gałkę muszkatołową oraz czarny pieprz. Pięć kilogramów tego ostatniego pozwalało swego czasu wejść na londyńską giełdę. W renesansie to między innymi wysokie ceny przypraw stały się motywacją do poszukiwania drogi morskiej do Indii, w efekcie zaś – odkrycia obu Ameryk i całkiem nowych smaków. Dzisiaj przyprawy z najróżniejszych zakątków świata znajdziemy nawet w osiedlowym sklepie na rogu – skąd jednak pochodzą? Jak powstają? Czym się od siebie różnią? Już tłumaczymy!

RÓŻNE RODZAJE PRZYPRAW

Przyprawy najczęściej dzielimy na ziołowe, warzywne i korzenne. Te ostatnie są najbardziej egzotyczne – bardzo aromatyczne, drobinę pieprzne, ostre, a przy tym słodkie i ciepłe w smaku. Wbrew nazwie pozyskuje się je nie tylko z korzeni, ale również kory, nasion, kwiatów czy orzechów. Do najbardziej znanych przypraw korzennych zaliczamy na przykład: pieprz, ziele angielskie, gałkę muszkatołową, kardamon, kurkumę, imbir, anyż, goździki, wanilię, szafran. Wszystkie posiadają właściwości bakteriostatyczne i bakteriobójcze, działają przeciwutleniająco, wspierają pracę układu trawiennego, a także zapobiegają infekcjom. Historycznie i kulinarnie są powiązane z kuchniami indyjską, bliskowschodnią oraz azjatycką.

Bliższe naszej szerokości geograficznej są przyprawy warzywne i ziołowe. Warzywne powstają między innymi ze zmielonej, suszonej papryki, czosnku, cebuli, pietruszki. Ziołowe – z liści i łodyg, tak jak bazylia, oregano, tymianek czy mięta. To również dobrze znany w tradycyjnej kuchni polskiej majeranek, cząber, estragon oraz lubczyk. Przyprawy ziołowe są świetnym źródłem flawonoidów (o działaniu silnie antyoksydacyjnym) oraz olejków eterycznych (które mają właściwości przeciwbakteryjne).

SELER NACIOWY JAKO PRZYPRAWA

Równie dużo właściwości prozdrowotnych ma nasze warzywo do zadań specjalnych. Seler naciowy jest źródłem na przykład witamin A, C i E, witamin z grupy B, przeciwutleniaczy, magnezu, potasu, żelaza oraz innych cennych składników odżywczych. Za ich sprawą doskonale oczyszcza organizm z toksyn i szkodliwych produktów przemiany materii, przeciwdziała cukrzycy i chorobom serca, ma właściwości przeciwzapalne i antynowotworowe. Jest też… pyszną przyprawą! Wysuszone, rozdrobnione liście selera naciowego doskonale współgrają z potrawami mięsnymi i roślinnymi, nadają im charakteru, odświeżają i pobudzają apetyt. Mogą również z powodzeniem zastąpić albo pomóc w ograniczeniu spożycia soli.

Ta bowiem w nadmiarze prowadzi między innymi do nadciśnienia tętniczego, miażdżycy, zaburzeń rytmu serca, udarów oraz niektórych rodzajów nowotworów. Dlatego warto przynajmniej częściowo zastępować ją naturalnie słonymi, aromatycznymi przyprawami. Zaraz pokażemy wam, jak to robić w praktyce. W tym celu wyruszymy wspólnie w kulinarną podróż śladem najzdrowszych przypraw, posmakujemy specjałów z różnych zakątków świata i będziemy się smacznie bawić. Gotowi?

ZIOŁOWA KUCHNIA ŚRÓDZIEMNOMORSKA

Najpierw odwiedzimy kraje śródziemnomorskie. Potrawy pachną tutaj dojrzałymi, słodkimi pomidorami, ostrym czosnkiem, świeżymi oliwkami, przede wszystkim zaś – ziołami. Przyjrzyjmy się bliżej kilku z nich. Bazylia na przykład jest źródłem witaminy K, niezbędnej w procesie krzepnięcia krwi, metabolizmie tkanki kostnej i przyswajaniu wapnia. Jej bliska krewna, mięta, ułatwia trawienie dzięki wysokiej zawartości olejków eterycznych. Oregano ma wręcz niesamowite właściwości antyoksydacyjne – wymiata z naszego organizmu wolne rodniki, zwalcza bakterie, wirusy i grzyby, działa przeciwzapalnie oraz przeciwbólowo. Bogaty we flawonoidy tymianek korzystnie wpływa na pracę układu sercowo-naczyniowego. Liść laurowy pomaga w leczeniu niestrawności. Nać włoskiej pietruszki przeciwdziała przeziębieniom i infekcjom.

 

Zioła świetnie podkreślają smak tak lubianych w kuchni śródziemnomorskiej ryb – na przykład dorsza z selerem naciowym. Dobrze sprawdzają się też w przepisach wegetariańskich, czego dowodem niech będzie nasza przepyszna, soczysta musaka albo wytrawna caponata. W obu przepisach pierwsze skrzypce gra mięsisty bakłażan, źródło między innymi cennych związków fenolowych, czyli silnych przeciwutleniaczy. Towarzyszą mu: seler naciowy, liście laurowe, oregano oraz tymianek. Bez ziół nie obejdą się też typowe dla tego regionu sałatki: śródziemnomorska oraz sycylijska.

AROMATYCZNE PRZYPRAWY BLISKIEGO WSCHODU

Ze słonecznego basenu Morza Śródziemnego przenosimy się na Bliski Wschód – między innymi do Egiptu, Libanu, Arabii, Iraku, Iranu, Turcji. Tutejsze przyprawy zachwycają swoimi intensywnymi barwami. Gamę kolorystyczną otwiera ciepły, rdzawy cynamon, potem wzrok przyciąga żółta kurkuma, pomarańczowe curry, czerwona papryka, głęboko purpurowy szafran, wreszcie karmazynowy sumak. Ten ostatni, cierpki i lekko cytrusowy, ma właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne. Jest też składnikiem zataru, czyli jednej z najpopularniejszych bliskowschodnich mieszanek przyprawowych, wykorzystywanych na przykład w tradycyjnej libańskiej sałatce tabouleh.

Inną, charakterystyczną dla Bliskiego Wschodu mieszanką przyprawową jest harissa. Znajdziemy w niej drobno zmieloną papryczkę, czosnek, kolendrę, kmin rzymski oraz kminek, czasami dodaje się do niej również suszone pomidory. To prawdziwie prozdrowotna mieszanka. Czosnek jest przecież naturalnym antybiotykiem, kolendra zmniejsza poziom cholesterolu we krwi, kmin rzymski stymuluje aktywność enzymów trzustkowych, kminek zaś pomaga w leczeniu dolegliwości żołądkowo-jelitowych. Harissę wykorzystuje się jako przystawkę, marynatę, dodatek do zup, gulaszów oraz kasz. My dodaliśmy ją do afrykańskiej odżdży, czyli jajek sadzonych w pikantnym sosie pomidorowym.

Jeżeli wam zasmakuje, koniecznie spróbujcie też marokańskiej hariry z szafranem, perskiego gulaszu z kurkumą oraz w pełni roślinnej  shoarmy z ciecierzycy, do której dodajemy sezamową pastę tahini. Więcej o niej już za chwilę.

AZJA DOPRAWIONA NA OSTRO

Ostatnim przystankiem w naszej kulinarnej podróży będzie Azja – pachnąca cierpkim, żywicznym imbirem, chrupka niczym sezam, ostra dzięki dodatkowi papryczki chilli. Ta ostatnia swój pikantny smak zawdzięcza kapsaicynie, naturalnemu związkowi chemicznemu o szerokich właściwościach zdrowotnych. To właśnie dzięki kapsaicynie papryczki chilli hamują rozwój komórek rakowych, poprawiają trawienie, działają przeciwbólowo oraz regulują przemianę materii. Chińczycy dodają chilli na przykład do makaronu chow mein , Wietnamczycy do tradycyjnej zupy pho, a Japończycy – do pożywnego miso ramen. W tym ostatnim przepisie znajdziecie też tahini, czyli kultową azjatycką pastę z prażonego sezamu. Jest gęsta, orzechowa w smaku, a przy tym pełna zdrowych kwasów tłuszczowych z grupy omega, przeciwutleniaczy, witamin oraz błonnika pokarmowego. Dzięki temu pozytywnie wpływa na pracę serca, chroni przed cukrzycą i obniża poziom złego cholesterolu.

Azjaci w ogóle uwielbiają wszelkiego rodzaju pasty – z papryczki chilli produkują kilka różnych rodzajów pasty curry. Najostrzejsza jest zielona, z dodatkiem trawy cytrynowej i działającego antyoksydacyjne imbiru. To bardzo pikantne, a przy tym przyjemnie ożywcze połączenie, idealnie podkreślające smak orientalnej zupy z selerem naciowym. Dla fanów intensywnych smaków mamy jeszcze klasyczne tajskie curry. Czerwona pasta, której używamy w tym przepisie, łączy papryczki chilli między innymi z kminkiem, szalotką, limonką oraz dzikim kardamonem. Jest więc naprawdę ostro – i przepysznie.

BAZA PRZEPISÓW Z SELEREM NACIOWYM Z CAŁEGO ŚWIATA

Na dzisiaj to już wszystko – jeżeli jednak macie apetyt na więcej niesamowitych, zdrowych przepisów z bliższych i dalszych zakątków świata, koniecznie zajrzyjcie na selerowego Facebooka. Nasza kulinarna podróż dopiero się rozpoczyna.

Smacznego!

 

ŹRÓDŁA:

Właściwości prozdrowotne poszczególnych przypraw:

Zupa kukurydziana Locro

Zupa kukurydziana Locro

Comida por quilo

Comida por quilo

Krewetki po tajsku z selerem naciowym

Krewetki po tajsku z selerem naciowym

Zupa meksykańska

Zupa meksykańska

Placuszki fiskekaker

Placuszki fiskekaker

Kartoffelsalat

Kartoffelsalat

Makaron z sosem bolońskim – z selerem naciowym

Makaron z sosem bolońskim – z selerem naciowym

Sałatka grecka z grillowanym kurczakiem

Sałatka grecka z grillowanym kurczakiem

Naleśniki po bretońsku z selerem naciowym

Naleśniki po bretońsku z selerem naciowym

Grzanki z włoskim soffritto

Grzanki z włoskim soffritto

Sajgonki w stylu zero waste

Sajgonki w stylu zero waste

Wegańskie chilli z dyni i selera naciowego

Wegańskie chilli z dyni i selera naciowego

Croque madame z szynką, selerem naciowymi szpinakiem

Croque madame z szynką, selerem naciowymi szpinakiem

Wegańska musaka z selerem naciowym

Wegańska musaka z selerem naciowym

Tofu po koreańsku z kimchi z selera naciowego

Tofu po koreańsku z kimchi z selera naciowego

Tacos z szarpanym kurczakiem, guacamole + salsa z selera naciowego

Tacos z szarpanym kurczakiem, guacamole + salsa z selera naciowego

Smoothie krwawa Mary z selerem naciowym

Smoothie krwawa Mary z selerem naciowym

Meksykański koktajl krewetkowy z selerem naciowym

Meksykański koktajl krewetkowy z selerem naciowym

Hiszpańska tortilla z selerem naciowym (Tortilla de patatas)

Hiszpańska tortilla z selerem naciowym (Tortilla de patatas)

Sałatka sycylijska z selerem naciowym (Insalata di Arance)

Sałatka sycylijska z selerem naciowym (Insalata di Arance)

Ratatuj z selerem naciowym (Ratatouille)

Ratatuj z selerem naciowym (Ratatouille)

Paella z owocami morza i selerem naciowym

Paella z owocami morza i selerem naciowym

Mishkaki z kachumbari z selerem naciowym

Mishkaki z kachumbari z selerem naciowym

Odżdża z selerem naciowym

Odżdża z selerem naciowym

Zanzibarska pizza z selerem naciowym

Zanzibarska pizza z selerem naciowym

Harira z selerem naciowym

Harira z selerem naciowym

Gyros z selerowym sosem tzatzyki

Gyros z selerowym sosem tzatzyki

Bob czorba z selerem naciowym

Bob czorba z selerem naciowym

Klopsiki keftedes z selerem naciowym

Klopsiki keftedes z selerem naciowym

Ćevapčići i ajvar z selera naciowego

Ćevapčići i ajvar z selera naciowego

Pad Thai z krewetkami, tofu i selerem naciowym

Pad Thai z krewetkami, tofu i selerem naciowym

Sałatka wietnamska z selerem naciowym i makaronem

Sałatka wietnamska z selerem naciowym i makaronem

Wołowina po koreańsku z selerem naciowym i pak choi

Wołowina po koreańsku z selerem naciowym i pak choi

Zupa Pho Bo z selerem naciowym

Zupa Pho Bo z selerem naciowym

Tajskie czerwone curry z kurczakiem i selerem naciowym

Tajskie czerwone curry z kurczakiem i selerem naciowym

Amerykańska sałatka ziemniaczana z selerem naciowym

Amerykańska sałatka ziemniaczana z selerem naciowym

Hot-dogi z Chicago + salsa z selera naciowego

Hot-dogi z Chicago + salsa z selera naciowego

Poke bowl z łososiem i selerem naciowym

Poke bowl z łososiem i selerem naciowym

Ryba po tajsku z selerem naciowym

Ryba po tajsku z selerem naciowym

Naciowe Seler Lassi

Naciowe Seler Lassi

Wolnogotowane chow mein z selerem naciowym

Wolnogotowane chow mein z selerem naciowym

Stir Fry z selera naciowego i marchewki

Stir Fry z selera naciowego i marchewki

Cheeseeburgerowy chowder z selerem naciowym

Cheeseeburgerowy chowder z selerem naciowym

Pozostając na stronie, zgadasz się na używanie plików cookies Więcej informacji

The cookie settings on this website are set to "allow cookies" to give you the best browsing experience possible. If you continue to use this website without changing your cookie settings or you click "Accept" below then you are consenting to this.

Close